Eurax
Marketing Dəftəri Azərbaycan Dilində Yazılan İlk Marketinq Bloqudur!
Showing posts with label Marketing Haqqında. Show all posts
Showing posts with label Marketing Haqqında. Show all posts

Feb 9, 2011

Sizə Pampers verəcəm!

Bizim Market bizim yolun üstündədir. Ona görə də demək olar hər gün yolumuz ordan keçir. Bugün HUGGIES həmin bu marketdə promo-aksiya keçirirdi. Yeni, Huggies Classic məhsullarını kiçik paketlərdə təxmini olaraq potensial müştərilərə təklif edirdilər. Mənim də səbətimdə Humana meyvə suyu olduğuna görə xanım mənə yaxınlaşdı və “Siz pampers istifadə edirsiniz?” dedi. Mən də, “Özümün yaşım keçib, amma oğlum üçün istifadə edirik” dedim.

Həmişəki kimi telefona zəng gəldi və mən başladım telefonda qışqıra-qışqıra danışmağa (yavaş danışmağı hələ də öyrənə bilməmişəm). Gedirdim ki, arxadan həmin qız çağırdı; “Axı mən sizə Pampers verəsiydim”. Dedim, “Axı satdığınız Huggies-dir, özünüz mənə niyə pampers təklif edirsiniz?”. O da mənə çatdırdı ki, hamı onusuz da Pampers deyir, nə fərqi var imiş ki?:)

Pampers Classic indi bizim balacanın üstündə yoxlama prosesindədir. Görək bəyənəcəyik mi? Amma, kaş Huggies heç olmasa bu qızlara bərk-bərk tapşıraydı ki, müştərilərə Pampers yox, Huggies uşaq bezi təklif etsinlər. Məncə tapşırıblar da, amma aksiyada iştirak edən xanım aradakı “fərqi” mənasız hesab edib.

Sep 5, 2010

4 Qapılı Kupelər və Markalar

A 4 Door Coupe (4 qapılı kupe) ilk dəfə 2003-cü Mercedes tərəfindən təqdim olunub və 2004-cü ildən kütləvi satışa çıxarılıb. Bu Mercedes-in CLS modelidir. 4 qapılı kupenin yaranması idman avtomobili sürmək istəyən, ancaq iş grafiki ağır olan insanların ikisini bir arada birləşdirən vasitəyə ehtiyac duyması lə əlaqəlidir.

CLS-in əsasını qoyduğu bu yeni sinif avtomobillərə sonradan başqa markalar da daxil oldu; VW Passat CC, Hyundai Sonata (biraz müzakirəyə açıq da olsa) Porsche Panamera, Aston Martin Rapide, Audi A7.

Qərarın stratejik baxımdan düzgünlüyü ən çox tənqid olunan Porsche Panamera və Aston Martin Rapide modelləridir ki, hələ də müzakirələr davam edir və bir çox avto-analistlər Panameranın lazımsız və hətta uğursuz olduğunu qeyd edirlər.

Bu yaxınlarda isə Lamborghini Estoque konseptinin təqdim olunması və istehsalı üçün yaşıq işıq yanması ən böyük səs-küyə səbəb oldu. Panameranı təqdim edən Porsche tənqid olunan dövrlərdə Lambo və Ferrari belə bir avtomobilin onlarda heç vaxt olmayacağını bildirmişdilər.

Bugün isə autoevolution.com saytı Ferrarinin belə bir planı olduğunu açıqladılar. Hələlik Ferraridən rəsmi heçbir açıqlama yoxdur.

Çox maraqlı proseslər gedir. Mən dörd gözlə gözləyirəm Estoque və 4 qapılı Ferrarini! Satın almaq üçün yox, marka DNA-sı, marka kimliyi və ümumiyyətlə marka ilə əlaqəli olan hər fikri təkrar gözdən keçirmək üçün!

May 15, 2010

OPEL-Wir leben Autos

Azercell rebranding etdiyi dövrdə Opel-in yeni balaca dəyişikliyindən danışmaq yaxşı çıxmır, yersiz olur, amma nə edim ki, məni GSM, Bank və Sığorta sektorları zərrə qədər maraqlandırmır. Sığorta və Bankla əlaqəli heç olmasa aldanmayacaq qədər savadım var, amma bu Azercell məni sökdü-dağıtdı. Ola bilsin ki, səhv tarif seçmişəm. İndi başım dinc olsun deyə hər tərəfə dəqiqəsi 8 qəpik olan Bakcell-ə keçmək niyyətim var. Ondan sonra gərək kim mənə zəng etsə ən az 3 dəfə ard-arda yığsın nömrəmi. Çünki, 1-ci zəngdə “Bu nömrəyə zəng çatmır...”, 2-ci zəngdə “Bu nömrə təyin olunmayıb..”, 3-cü zəngdə “........düüt düüt” eşidəcəksiniz. Bəxtiniz gətirsə, “atalar üç dəfədən deyib” atalar sözü qüvvəyə minəcək, düüt-düüt olmayacaq. Nəysə..Çətin məsələdir GSM.

Avtomobil ondan da çətindir. Əvvəlki dövrlər deyil ki, hamının bir istiqaməti olsun, sən də Mercedes alanda komfort, BMW alanda Performans satın alasan. İndi aləm dəyib bir-birinə. ML ilə Veracruzun dizel motorları eynidir. Bugün bir yazı oxudum. Yazıq müəllif “ah eski günler” deyirdi və marketinqi “bəla, şeytan əməli, fırıldaqçılıq” kimi adlandırırdı. Deyirdi ki, marketinq bizə deyir ki, GL Mercedes də “Mercedes”dir, halbuki deyil, o sadəcə olaraq SUV-dir. Həmçinin eyni sözü X6 haqqında da deyirdi. Demək istədiyim odur ki, əslində burda da işlək hissə qarışıqdır. Bu qarışıqlıq içərisində mən yenə balaca marketinq tərəfinə qayıdım. Opel də sloganını dəyişdi və Wir leben Autos –We Live Cars kimi dünyaya elan etdi. Özü də, ən diqqət çəkən odur ki, DAS AUTO kimi Wir leben Autos da bütün dünyada Alman dilində qalacaq, adaptasiya edilməyəcək.

Səbəb? Əsas səbəb Opel-in GM ilə olan münasibətini maksimum geri plana ataraq, Opel-in Alman markası olduğunu, Alman maşını olduğunu, hər şeyi ilə ALMAN olduğunu göstərmə niyyətidir. Opel, Almanların ən geridə qalan, bir vaxtlar innovasiyaları olsa da son illərdə Amerikanlaşan markasıdır. Yeni modelləri ilə (qiymətləri baha olsa da, Opel keyfiyyət problemlərini xeyli aradan qaldırıb) birlikdə, Almanca bütün dünyaya deyir ki, bu Alman maşınıdır.

Bu o deməkdir ki, “OPEL- Almaniyada istehsal olunan Alman maşınıdır!”

Apr 5, 2010

Yatanlar və Qaçanlar

Bizim kolejdə biri vardı. Bizdən bir sinif yuxarı idi. Bütün gün yatırdı. Amma, ən yaxşı oxuyanlar da Həndəsə dərsindən nəyi həll edə bilməsələr gəlirdilər onun yanına, yuxudan oyadıb misal həlli soruşurdular. O Türkiyədə ortabab universitetlərdən birinə girdi.

Biri də vardı gecə-gündüz oxuyurdu, hətta o yatanın yanına gedib ondan kömək istədiyini də gözümlə görmüşəm. O Boğaziçi universitetinə girdi, Amerikaya getdi və.s

Biri yatan idi, biri qaçan.

Avtomobil sənayesinin hazırda iki qaçanı var; Hyundai Motor Company və VW Group

Hər ikisi inanılmaz sürətlə inkişaf edirlər. Toyota Pradonu 8 il sonra guya yenilədi və bazara çıxardı, amma ortada yenilik adına heçnə yoxdur. Dizaynda dəyişiklik yoxdur bu ayrı məslə, ola bilər. Amma, 8 il əvvəlki Prado da 2.7 motor 167 at gücü ilə çıxarılmışdı, indiki də. Nə Hyundai-da, nə də VW-də bunu görmək mümkün deyil.

Toyota 1996-ci Cost Competitiveness in 21 Century programına qərar verdi və 2002-ci ilə qədər 6 milyard dollara qənaət etdi. Avtomobil istehsal prosesini 12 aya endirmək planını tətbiq etdi (hələlik ən qısa müddətdə istehsal olunana Corolla-dır səhv etmirəmsə, 18 ay). Dünyanın ən böyüyü olmağı hədəf olaraq seçdi (halbuki Toyoda dünyanın ən yaxşısı olmaq üçün çalışırdı) və başladı xərc azaltmağa ki, maşınları ucuz olsun, çox satsın, pay qazansın və.s Amma, mühəndislər buna çox böyük etirazlar etdilər. Dinləyən olmayıb! Axırı da gəldi Bob LUTZ-ın dediyi kimi “Toyota artıq müzakirə edilə bilər. O ən yaxşı deyil. O hamı kimidir. Hamıdan biridir” vəziyyətinə düşdü.

Əvvəllər Vüsal imkan vermirdi ki, Hyundai ilə Toyota-nı müzakirə edim, amma indi əminəm ki heç nə deməyəcək.

Son on illiyin iki böyük avtomobil istehsalçısı var; Hyundai Motor Company və VW Group

Nissan CEO-su “Hybrid-də gəmi getdi, Electric avtomobil istehsalında Nissan lider olmalıdır” demişdi. Onun üçün də çalışırlar. Nə qədər real olacaq bu bilmirəm, amma mən inanıram ki, növbəti 10 ildə adını çəkdiyim iki istehsalçı yenə də ən böyük sıçrayışa nail olacaq.

Feb 5, 2010

Toyota Əfsanəsinin Sonu

Sizcə başlığın axırına sual işarəsi qoymalı idim yoxsa yox?

Toyota illərdir biznes dünyasında az qala bütün sahələrdə nümunə kimi göstərilən şirkətlərdən və markalardan biri idi. Şirkət olaraq dünyada özünəməxsus idarəetmə və istehsal fəlsəfəsi ilə seçilirdisə (eyni zamanda marka yaratması), marka olaraq toyota çox təmiz və çox güclü mövqeyə sahib böyük bir əfsanə idi.

Markanın bütün dünyada “dözümlü, dayanıqlı, etibarlı” imici vardı, ikinci əl dəyəri ən yüksək olan marka idi (və ya ilk 3 markadan biri idi) və marka dəyəri də Interbrand-ın siyahısında avtomobil bazarında birinci idi. Daha doğrusu hazırda da birincidir. Ancaq, indi son 20 gündür bütün mediada onun bu gücü saxlaya bilməyəcəyindən bəhs edilir.

Səbəb isə artıq müştırilərin markaya qarşı olan inamının itməsi kimi göstərilir.

Yazılanları yəqin ki oxumusunuz ona görə də mən təkrar etməyəcəm və öz fikrimi bildirəcəm. Ancaq, başdan onu deyim ki media nə yazırsa yazın Amerikada yaşmayan birisinin durumu tam analiz etməsinin çətin olduğunu fikirləşirəm. Shared Folders hər halda ordakı vəziyyəti anlamağa kömək edər.

Mənim şəxsi fikrimcə necə olacaq? Tyson haqqında həmişə deyilir ki, James “Buster” Douglas-a məğlubiyyət onu göstərdi ki, Tysonu məğlub etmək olarmış və ondan sonra digər boksçuların üfüqlərinə Tyson yer almağa başladı.

Toyota, böyükdür, hörmətə laiqdir və doğurdan da etibarlı maşındır. Mən fikirləşirəm ki, Toyota bu vəziyyəti lehinə çevirəcək və məncə etibarlılıq adına əvvəlkindən də çox inam əldə edəcək. “Biz milyard dollarlar itirdik, ancaq müştərilərimizin başı dərdə girməməsi üçün əlimizdən gələni etdik” deyəcək. Ancaq, o Tyson kimi bir dəfə artıq yara aldı, bundan sonra yenə yırtıqlar olacaq və Toyota onları yamamağa çalışacaq.

Toyota mən onsuz da çoxdandır fikirləşirəm ki yerini VW Group-a verəcək. Toyota dizaynda rəqiblərin çox gerisindədir, xeyli gerisindədir. İçərisində istifadə olunan material keyfiyyətində və işçiliyində çox problemlər var. Hybrid texnologiyadan sonra isə çox böyük innovasiyaya imza atmayıb. Full electric maşınlarda Nissan, Hyundai, GM və hətta BYD daha çox üzdə görsənirlər.

Qısası, məncə Toyota yaxın 5 ildə yerini VW-yə verəcək, ancaq o həmişə ən böyüklərdən biri olacaq! Doğurdan da böyük şirkət, böyük kültür və böyük markadan bəhs edirik-TOYOTA!

Jan 18, 2010

Marka Mövqeləndirməsində “Frame of Reference”

Kellog on Branding kitabını bir dəfə oxumuşdum, amma xeyli əvvəl idi və indi təkrar oxumağa başlamışam. Çox qəşəng kitabdır. Dünən işdə də baş verən bəzi söhbətlərdə ağlıma gəldi ki, bu Frame of Reference haqqında orada oxuduğumu blogda da yazım. Bəlkə kiməsə maraqlı gələr.

Müəllif “Fundamentals of Brand Positioning” başlığı altında 4 əsas sayır; 1. Target Consumers (Hədəf kütlə) 2. Frame of Reference (istiqamət, çərçivə, dairə və.s kimi geniş mənada çevirmək olar məna etibarı ilə, amma kiminsə ağlına daha yaxşı təklif gəlsə xahiş edirəm yazsın, öyrənim mən də) 3. Point of Difference (fərqlənmə nöqtəsi) 4. Reasons to believe (inandırma səbəbləri).

Mən bugün haqqında yazacağım Frame of Reference (FoR)-dir. Bu nədir? Marketing terminologiyasında FoR, markanın harada, necə və nə işə yarayacağını bildirən, onun haqqında açıq-aşkar yer bildirən anlayışdır. Bu necə olur? İki formada olur; 1-Məhsulun xarakter və xüsusiyyətlərini bildirməklə 2- Abstrakt anlayışlarla.

Bunun birincisi nədir? Elə kitabdakına bənzər nümunə verim. Məsələn, mən sabah bir fastfood restoranlar açsam və bunu “Fastfood restoranlar zinciri” adlandırsam özümü birbaşa McDonald`s və Burger King-ə ilə eyni sırada tanımlamış olaram. Bu isə avtomatik olaraq “özünə xidmət, sürətli xidmət, təxmini eyni çeşit yeməklər və.s” kimi anlayışları gətirir hədəf kütlənin ağlına. Bax buna da kitabda points of parity adı verilib. Bu o deməkdir ki, sən markanı insanların beynində onsuz da yer almış müəyyən kateqoriya, qrup və ya rəqiblərlə müqaisə edir, onlarla bənzərlik yaradır və onlara bildirirsən ki, bu da digərləri kimidir. Yəni, məsələn yeni bir günəş gözlüyü markası yaratmaq istəyirsənsə onu təbii ki, “günəş gözlüyü” kimi tanımlayırsan. İnsanlar da o saat sənin nə olduğunu bilir (necə günəş gözlüyü olmağın isə digər maddələrlə tanımlanır).

Qanunların icazə verdiyi ölkələrdə yeni markalar özlərini bazarda onların girmək istədikləri yerdəki “oturmuş” markalarla müqaisə edirlər və FoR-lərini belə tanımlayırlar və beləcə points of parity çox aydın olur. Abstrakt, FoR isə biraz təhlükəlidir, çünki hədəf kütlə abstrakt FoR-i anlaya bilməsə türklərin sözü olmasın ayvayı yedin.

Oct 21, 2009

Avtomobil Sənayesində "Yaxınlaşma"

Vüsal ilə söhbətlərimizdə mən bir çox dəfə (başqaları ilə də bu olmuşdu) artıq avtomobillər arasında texniki imkanlar və keyfiyyət baxımından əvvəllər olduğu kimi böyük fərqlər olmadığını demişdim. Əlbəttə ki, yarı zarafat yarı ciddi etiraz edilmişdi mənim dediklərimə. Ola bilsin ki, indi də bunu oxuduqca bu fikrə etiraz edirsiniz. Bu normaldır. Bugün Bill Vlasic-in bu yazısını oxuduqdan sonra, bu yazını yazmağa ehtiyac duydum, ən azından fikrimi bir daha ifadə etmək üçün.

İnformasiya bolluğu və mübadiləsinin genişliyi, texnologiyanın inkişafı, finans resurslarının açıqlığı, işçi qüvvəsinin sərbəst inteqrasiyası, istehlakçıların da a uyğun dəyişməsi və mədəniyyətlərarası inteqrasiyanın olması (bunların bəziləri digəri ilə səbəb-nəticə bağlantısı içərisindədir) məcbur edir ki, istehsalçılar bir nöqtəyə doğru hərəkət etsinlər və hardasa birləşsinlər. Əvvəllər avtomobil istehsalçılarını birləşdirən nöqtə 4 təkər, 1 şassi, 1 gövdə və 1 mühərrik idisə, indi bu daha genişdir və sırf maddi texniki avadanlıqları əhatə etmir.

Əvvəllər Bosch innovasiyasının Mercedes istifadə edirdi, digərləri ya finans gücü olmadığı üçün, ya başqa səbəblərdən bundan uzaq qalırdı, ancaq indi ESP həm Chery üçün, həm də Cadillac üçün eyni dərəcədə əl çatandır. Baxmayın ki, hansısa çox yüksək texnologiyalar lüks avtomobillərdə tətbiq olunur, axı lüks bazar özü nə qədər böyükdür ki? Üstəlik, Hyundai Genesis-i istehsal edərkən E-Class modellərində istifadə olunan texnologiyanı tətbiq etdi və qiymətini də E-Class modellərdən 50% aşağı qoydu. BYD isə, hazırda avtomobil sənayesində ən təkmil elektrik maşınlardan birini təqdim etdi.

Yaponlar Almanlarla aralarındakı fərqi minimuma endirdilər, Koreyalılar Yaponlarla aralarında olan fərqi minimuma endirdilər, indi sırada Çinlilərlə Koreyalıların və digər bütün istehsalçıların arasındakı fərqin bağlanması qalıb. Əmin olun ki, ən gec 2020-ci ildə bunu əminliklə deyə biləcəyik və biz Chery-nin modelini səbətimizə daxil edəcəyik.

“Positioning” hər şey deyil, “perception”lar da hər şey deyil, bunlar dəyişə bilirlər və əsas olan bütünlükdə yaradılan dəyərdir. Hazırda hamımızın etməli olduğumuz ən əsas iş dəyər yaratmaqdır.

Sep 28, 2009

Porsche-nin imici zədələnəcək mi?

Avtomobil sənayesində evlənmələr və boşanmalar çox olub. Bəzi “ər”lər “arvad”ları döyüb sonra boşayıb (Daimler Benz və Chrysler nümunəsində olduğu kimi), bəzilərində mehribançılıqdır (Hyundai və Kia kimi), bəziləri isə ər-arvad münasibətlərindən daha çox bir evdə yaşayan və mehriban keçinən insanlar kimidirlər, FIAT Group, VW Group və.s kimi.

Bu tipli birləşmələrdə əsas məqsəd müxtəlif istehsalçılara aid olan texnologiyalardan, paylama kanallarından, know-how-dan maksimum səmərəli şəkildə istifadə etməkdir. Bi tipli birləşmələrdə bəzən eyni profilli iki şirkət olduğu kimi, tamam ayrı uclarda olan şirkətlərin bir çətir altına yığışması da olur, məsələn FIAT ilə Ferrari kimi, VW ilə Audi kimi.

VW ilə birlikdə Audi, Lamborghini və Bugatti kimi lyuks və ultra lyuks markalar da var idi, indi buna Porsche kimi avtomobil sənayesində ən maraqlı markalardan biri də daxil oldu. VW xalq markasıdır, Audi, Lambo və Porsche isə xalqdan qopanların markası. VW Group-un həm idarə heyəti, həm CMO-su, həm də lap balaca Brand Manager-i də bizim hamımızdan daha yaxşı bilir ki, Hyundai və Kia kimi bütün detallarını eyni edərək maşın istehsal etsə, bir müddət sonra Audi zədələnər. Almanların və getdikcə bütün dünyanın sevimli markası Audi-ni zədələmək isə OLMAZ!

Bəs Porsche? Söhbət gəzir ki, Audi A8 və VW Phaeton platformunda Porsche istehsal ediləcək və Panamera Platformunda da yeni VW peyda olacaq. Əsas sual da budur ki, Porsche VW tərkibinə girərsə və ortaya 3.2 FSI motorla Porschelər çıxarsa və ya Porsche sahibi VW Touareg ilə eyni detalın istifadəsini açıq-aydın görərsə Porsche-nin aqibəti necə olacaq? Əvvəla onu deyim ki, onsuz da bugünə kimi olan yaxınlıqlarına görə (Porsche ailəsi ilə Piëch ailəsi lap yaxın qohumdur, amma bunun mətləbə dəxli yoxdur. Aralarındakı yaxınlıq şirkətin hissələrinin sahibliyi ilə əlaqəlidir) eyni platformdan istifadə edilirdir və eyni texnologiyaların tətbiqinə şahid olurduq. Bugünə kimi bu problem olmamışdı Porsche üçün. İkincisi, VW Audi-ni necə idarə edirsə (eyni mühərriki də istifadə edir, eyni platformu da, amma iki markanın ikisinin də o qədər təmiz və aydın mövqesi var ki,..) Porsche-ni də eləcə idarə edəcək. Yəni ki, Porsche həvəskarları qorxmasın, Porsche donuna girmiş VW görməyəcəklər və sürməyəcəklər.

Jul 13, 2009

Çevir Tatı, Vur Tatı

Bu yazının adını bəlkə də, “Marketinqin Başına Oyun Açmaq” kimi də qoymaq olardı.

MAK-da Vüsal Qəmbərovun və Kərim Məmmədovun yazıları yayımlandı. Kərim Balanced Scorecard haqqında teorik, Vüsal isə onun teoriyasını əsas alaraq praktik yazı yazıb. Əvvəlcədən hər ikisinə bir ay kimi uzun vaxt ayıraraq yazı yazdıqları üçün təşəkkür edirəm və keçirəm öz fikirlərimi yazmağa və onların yazılarının tənqidinə. Daha doğrusu, Kərimin teoriyası ilə işim yoxdur, Kərim çox qəşəng dildə BSC-ni izah etmişdi ki, hamı oxuyub başa düşsün. Hamı başa düşməyinə düşdü, amma Vüsal-ın praktik örnəyi o qədər mövzudan uzaq idi ki, adama elə gəlirdi ki, həmin teoriyanın ardı deyil, başqa bir fikirlər toplusudur.

BSC haqqında mən yazmayacam, Kərim zatən qəşəng izah edib. Oradakı dörd əsası da özünüz oxuyun, görün Marketinq və Satış departamentlərinin bir birini qırması ümumiyyətlə bu mövzunun içərisinə necə yerləşdirilə bilər. O yazını tam oxuduqdan sonra bunu istəsəniz oxuyarsınız.

Vüsal yazısından anlaşılır ki, əgər bu Marketinq və Satışı bir departamentə birləşdirməsək, onda bu iki departament arasında uyumsuzluq əmələ gələcək, hər departament fərqli istiqamətlərə meyl edəcək, uzun dönəmli hədəflərlə qısa dönəmli hədəflər üst-üstə düşməyəcək, bunun nəticsində həm qarşıya qoyulan məqsədlərə çatmaqda problemlər çıxacaq, həm uğursuzluqlar olacaq, həm də xərc artmış olacaq. Ona gör də, gətirib “case”də Satış və Marketinqi Kommersiya Departamentinin altında birləşdirib və bir il sonra camaatın gözü açılıb ki, “bəs nə yaxşı belə oldu, yoxsa batmışdıq”.

Marketinq və Satışın teoriyada və ya kitablarda “nə olduğu” aydındır və uzun illərdir bunun çərçivələri yazılır. Burada müzakirəyə açıq yer yoxdur və bəzən ifadə olunduğu kimi “ucu açıq və hələ də müzakirə olunan” yer deyil. Müzakirə edənlər sırf “guru”laşmaq adına edirlər bunu və zaman və kəlimə israfından başqa da bir şey də deyil.

O ki qaldı sadə dildə desək şirkətlər içərisində funksionallığa və ya departamentlərin təlimatlarına, burada işin içərisinə girir MANAGEMENT. Yəni şirkətin aid olduğu sektor, şirkətin profili, şirkətin təşkilati sxemi, şirkətin fokusu, şirkətin idarəetmə fəlsəfəsi və.s kimi xeyli faktor var ki, bu iki anlayışın şirkət içərisində yerinin müəyyənləşməsinə səbəb olur.

BSC əslində ölçmək deyil, idarə etmək ilə əlaqəli anlayışdır (Səhv etmirəmsə Kərim də yazmışdı bunu). Deməli elə əsas olan da idarəetmədir, həmin teoriyaya görə. Şirkətlərin idarə olunmasında əgər Vüsal başdan desə idi ki, “kiçik ölçülü şirkətlərdə və ya satış əsaslı şirkətlərdə....” o vaxt bəlkə də haqlı olardı. Amma, ümumiləşdirərək “Satış və Marketinq bir-birini qırır və eyni hədəfə yönələ bilmirlər” deməsi sırf məni bu yazını yazmağa məcbur etmək üçündür. Üstəlik, kiçik və orta şirkətlərdə də, Vüsalın yazdığına bənzər hadisə eşitməmişəm mən. Kommersiya və ya Biznesin İnkişafı departamenti olan şirkətlər də var ki, bunların tərkibinə bəzən Satış və Marketinq daxildir, bəzən Marketinq daxildir, amma Satış deyil. Yenə deyirəm, tamamən şirkətin profili ilə əlaqəli hadisədir.

Nəinki Satış və Marketinq, hətta İR, Finans, Logistika, İT və Mühafizə də daxil olmaqla bir şirkətdə bütün departament və ya funksialar eyni istiqamətə yönləndirilməlidir ki, əgər bu belə deyilsə deməli günah bu sistemi idarə edə bilməyən idarəçilərdədir. Case yazarkən qlobal şirkətlərdən “case”yazası olsaq görərik bunu. “Qlobal şirkətlər” demişkən, ağlıma gəldi böyük şirkətlər, qlobal şirkətlərdə “Marketing Vise-President”, “CMO”, “Marketing General Manager” və.s kimi vəzifə adlarını da, xatırlatmaqda fayda görürəm ki, Marketinq sadəcə satmaqla bağlı deyil, eyni zamanda istehsalla bağlıdır və müştəri məmnuniyyəti ilə bağlıdır (BSC-də 4 prinsipdən biri).

Yazı çox uzun oldu, amma bir iki əlavələr də var. Əgər şirkət daxilində bəzi hallarda və ya iclaslarda Satış ilə Marketing arasında mübahisıə və ya fikir ayrılığı çıxırsa, burda “ayrılıq” var demək deyil, bir məqsədə doğru hansı yolla getmək müzakirəsi var deməkdir, o isə iclasda detallı analiz edildikdən sonra istişarə qərarı ilə yekunlaşdırılır. Heç bir şirkətdə, nə satış, nə də marketinq ümumi həflər xaricində iş görə bilməz, o vaxta qədər ki, orada sistem var və o şirkət işləyir. Ona görə də, məncə insanların beynini qatmaq və var olan Amerikanı yenidən kəşv etməyə çalışaraq vaxt itirmək lazım deyil.

Bu yazı incimək və ya qərəz aparmaq üçün yazılmayıb, amma hər cür müzakirəyə açıqdır.

Jun 25, 2009

HITO-KANE-MONO

XİQ-də dərs deyəndə də, DƏFTƏR-də yazılar yazanda da, teoriyaya çox girməyi xoşlamıram. Ancaq, bugün səhər Hito-Kane-Mono haqqında öyrənəndə, DƏFTƏR-də yazmaq istədim. Böyük ehtimal, Hito-Kane-Mono haqqında bu yazını oxuyanların və Marketinq oxuyanların heç olmasa 85%-nin xəbəri var. Sadəcə olaraq mən ya oxumuşam yadımdan çıxıb, ya da heç oxumamışam.

Deməli belə. Ümumiyyətlə 3C Modeli deyilən model var. Strategic marketing dərslərində adətən keçilir. Model Kenichi Ohmae tərəfindən tərtib olunub. Modelə görə strategiyalar hazırlanarkən 3 əsas tərəf ələ alınmalıdır;

1. Corporation (Təşkilat)

2. Customer (Müştəri)

3. Competitors (Rəqiblər)

Azərbaycanca bu modelin adı oldu TMR Modeli. Bu modeldə ən yuxarıda dayanan Corporation hesab edilir. Bunun səbəbi isə əslində btün plan və qərarlarda şirkətin bu yükü qaldırıb qaldırmamasının ən əsas faktor olmasıdır. Şirkət qərar verməlidir ki, hansı funksiyalarda daha da möhkəmlənəncək, hansı funksiyaları xaric edəcək və hansı istiqamətdə irəliləyəcək. Bundan əlavə ən əsas məsələ finans resurslarının istifadə olunması və xərcin effektiv planlaşdırılmasının təşkilidir. Sabit və dəyişkən xərclər ayrı ayrılıqda ələ alınır, proses detallarına girilir və xərclər azaldılmağa çalışılır. Bəzər əsas xərclər kəsilir, bəzən şirkət başqa qolları ilə büdcə bölüşdürür və.s Burada yenə təkrar edirəm, əsas olan şirkətin bundan sonrakı fəaliyyətlərini dəstəkləyəcək infrastrukturun və finans gücünün olması və eyni zamanda şirkətin əsas fəaliyyət istiqamətini müəyyənləşdirməsidir.

Customer (müştəri) əsasdır. Ohmae deyir ki, əgər bir şirkət müştərilər üçün cazibdirsə, deməli o investorlar və hissədarlar üçün də cazibdir. Ona görə də, şirkət çalışmalıdır ki, o həmişə müştəri üçün maraqlı və cazib olsun. Şirkətlər bazarı dilimləməlidirlər, fərqli ehtiyaclar öyrənilməli, fərqli coğrafiyalar müəyyənləşdirilməlidir. Hamı üçün istehsal edilməməlidir, kimlər üçünsə edilməlidir. Bəzi vaxtlar hansısa dilimdə işlər yaxşı getmədikdə, o dilimdən bir qrup götürüb əsl problemin nə olduğu öyrənilməlidir.

Competitors (Rəqiblər) ilə fərqinizi müəyyənləşdirin. Bu imic, satınalma, məhsul, sabit xərclərin azaldılması və.s kimi də ola bilər. Ancaq, əsas və ən vacib olan xərci effektiv idarə edərək müsbət və güclü imicin formalaşdırılmasıdır. Hito-Kane-Mono? Bu Yapon biznes planlayıcılarının əsas ifadələrindəndir. Hito=İnsan, Kane=Pul, Mono=Əşya (Material). Yaponlara görə, düzgün idarəetmədə bu üç faktor israf edilməməlidir və düzgün istifadə olunmalıdır. (Kane) Pul ən axırıncı istifadə olunmalı resursdur. Şirkət əvvəlcə sahib olduğu funksional imkanlar, texnologiya, know-how vs. əsasında menecment imkanlarını paylaşdırmalıdır. Nə vaxt ki, bu Hitolar həmin Mono-lara da əsaslanaraq gözəl idealar inkişaf etdirsələr, onda Kane (Pul) verilməlidir.

Hito-Kane-Mono`nu niyə görəsən elə başdan Mono-Hito-Kane yazmayıblar ki, bizim də başımız qarışmasın, yoxsa mən səhv yazmışam sırasını?

“Tesla” yəqin bu Hito-Kane-Mono haqqında bilmir.

Jun 2, 2009

Amerikan İkonunun Çöküşü

Amerika İkonunun Çöküşü

1908-Cİ Ildə William Durant Oldsmobile, Pontiac və Buick-i GM ilə birləşdirdi. 1909-cu ildə Cadillac da bu sıraya qatıldı. 1915-ci ildə investorlar tərəfindən 1910-cu ildə qovulan Durant təkrar şirkətin başına gətirildi və onun gəlişi ilə ucuz avtomobil istehsalında Ford ilə yarışan Chevrolet GM-in çətiri altına qatıldı.

1923-cü ildə Alfred Sloan Prezident və CEO olaraq işə başladı və Buick, Oldsmobile, Cadillac və Chevrolet ilə “hamı üçün maşın” strategiyasına başladı. 1925-ci ildə Vauxhaull, 1929-cu ildə isə Opel GM-ə birləşdirildi.

1937-ci ildə GM ilk dəfə təzyiqlərə dözməyərək UAW (United Automobile Workers) ilə razılaşmaya imza atdı. Müharibədən sonra 1950-ci ildə bazarın 54%-nin sahibi oldu. 1960-cı illərdə 50% ətrafında bazar payının sahibi idi. 1964-cü ildə orta sinif (indiki dövrlə müqaisədə C2 sinif) avtomobilə V-8 mühərrik qoymaqla “muscle car” erasını başlatdı və Chrysler və Fordu burada rəqabətə çağırdı.

1975-ci ildə ilk dəfə catalizatorlardan istifadə edən şirkət oldu və ekologiyaya əhəmiyyət verən şirkət kimi tanındı. 1977-ci ildə enerji böhranı ilə əlaqədar olaraq Amerikanlar Yapon maşınlarına meyl etməyə başladılar və GM bazar payı itirməyə başladı.

1980-ci ildə bazar payı 35%-ə düşdü. 1989-cu ildə SAAB GM-ə birləşdirildi və beləcə Chevrolet, Oldsmobile, Pontiac, Buick, SAAB, Hummer, Opel, Vauxhaull və Cadillacdan ibarət olan AMERİKAN İKON-u əmələ gəldi. 1990-cı ildə GM UAW ilə 2009-cu ildə onu bankrot olmağa qədər gətirən müqaviləyə, işçilərin pensiyalarını az qala 100% ödəməyə razılıq verən müqaviləyə imza atdı. 1996-cı ildə bir milyard dollarlıq EV1 programı həyata keçirilməyə başlandı, 800 ədəd elektrik maşın müştərilərə lizinq vasitəsi ilə verildi və 3 il sonra bütün avtomobillər GM-ə geri qaytarıldı və hamısı məhv edildi. 1999-cu ildə HUMMER GM-in markaları siyahısına əlavə edildi. 2002-ci ildə GM hələ də böyük avtomobillərə üstünlük verərək Cadillac Escalade və Chevrolet Suburban-ı istehsal etdi. 2005-ci ildə GM və Ford investisiya reytinqlərini itirdilər, səbəb isə onların həmkarlar ittifaqları ilə olan müqavilələri idi. 2008-ci ilə qədər dünyanın ən böyük avtomobil istehsalçısı oldu. 2008-ci ilin Dekabrinda Bush şirkətin qurtarılması üçün 13.4 milyard dollar borc verdi, 2009-cu ilin İyun ayının birində isə Obama GM-ə borc vermək yerinə onu demək olar ki, dövlətinkiləşdirdi.

Mən sadəcə tarixi yazdım. O qədər aydındır ki İKON-un çöküş səbəbləri, heç bir şərhə ehtiyac yoxdur. Tarix haqqında “Tarix avtomobillərin yan güzgüsü kimidir, onunla arxanı kontrol edərsiniz ki, qabağa təhlükəsiz gedəsiniz” deyilir.