Dostuma kontur göndərmək üçün Məlikməmməd olmalıyam yoxsa Koroğlu?

Reklamı axır ki, başa düşmüşəm, ama reklamın məntiqini, reklamı fikirləşənin nə fikirləşdiyini hələ də başa düşə bilmirəm.
Bakcell-in "dostuna kontur göndər", xidmətinin məntiqi bütün dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da iki tərəfli yanaşma (mənim başa düşdüyüm ikidir, başqası da varsa siz əlavə edin) ilə belə izah edilə bilər;1-Bakcell kontru istifadəsini asanlaşdıraraq, daha çox kontru istifadə olunmasına imkan yaradır, yəni, daha çox qazanır 2- Bakcell müştərilərə bəzi vacib vəziyyətlərdə, gözlənilmədən kontursuz qaldıqda çətin vəziyyətdən çıxmaq imkanı yaradır.

Ancaq, operatorun bütün kommunikasiya strategiyasında "gözə soxulan", dostun köməyinə çatma məntiqi və bizim üçün təmin edilən faydadır. Sağolsun Bakcell ! Yaxşı xidmət üçün bir vasitədir. Buna sözüm yoxdur.

Ancaq, bu iş doğurdan da asan bir iş olmalıdır. Asandır. Ulduz, diyez, nömrə....Nə isə! Ancaq, Bakcellin TV reklamında bu proses o qeder mürəkkəb göstərilib ki, bu xidmətin nə olduğunu əvvəlcə görməyən, bilməyən adam elə bilər ki, dosta kontur göndərmək üçün qırmızı dalğalardan keçmək lazımdır. Yaradıcılığı onsuz da inanılmaz dərəcədə pis olan (Mən çəkilən zəhməti nəzərə alaraq heç bir iş haqqında "çox pis" sözünü işlətməməyə çalışıram, amma bu reklam haqqında nə qədər çalışdımsa da bundan başqa söz tapa bilmədim) TV reklamın verdiyi mesaj isə yoxdur. Havada qalır!

Reklamda konturu göndərərək təcili kontura ehtiyacı olan bir dostun köməyinə çatmanın onun necə köməyinə çatdığını və ya özümüzün dar zamanımızda bizə göndərilən konturun bizi vəziyyətdən necə çıxardığını göstərmək və bunun da cəmi 2 dəqiqə vaxt aldığını çatdırmaq lazım idi. Bunun heç biri yoxdur. Bəlkə də bunu biraz da məzəli, yumorik bir şəkildə də çatdırmaq olardı. Onsuz da 100 kontur göndərən də, alan da iş adamı deyil. İş adamları və konturdan çox istifadə edən insanlar abunədirlər. Tələbələr isə belə reklamları qəbul etmək üçün çətinlik çəkməyən və hətda sevən insanlardır.

Yaradıcılıq tərfini özləri düşünsünlər amma heç olmasa məntiqini də fikirləşməyiblər görəsən? Sadə bir şeyi bu qədər qarışıq və estetikadan uzaq çatdırmaq nəyə lazım idi?
Çap versiyaları da ondan geri qalmır. Rənglər qarışıb, rəqəmlərdən başqa heç nə görsənmir. Kampaniya böyük bir yenilik, bənzəri görülməmiş bir şey, rəqabətin çox ağır olduğu, rəqiblərin ağla gələn bütün sadə yolları artıq tətbiq etmiş olduğu bir sektora aid olsaydı mən də (əminəm ki, mənim kimi milyonlarla insan daha var) Bakcell-i başa düşərdim. Amma, indi başa düşmürəm.

Son illərdə Azercell və Bakcell şirkətlərinən heç biri bu qədər "pis" reklam kampaniyası tətbiq etməmişdilər. Hətda, mənim Azərbaycana gəldiyim bu 4 ay ərzində gördüyüm ən pis reklam kampaniyası deyə bilərəm buna!

Dostumuza kontur göndərmək üçün Koroğlu olub paşalarla dava qırğına çıxmalıyıq, Məlikməmməd olub nağıllar aləminə dalmalıyıq, yoxsa Ocean 12`dən dərs almalıyıq?

Azərbaycandakı bütün reklamlar və reklam verənlər

Azərbaycandakı bütün reklamlar eyni səpkidədir, demək olar ki eyni səsləndirməyə və eyni mesaja sahibdir, eyni kütləyə xitab edir.
Şünkü Azərbaycandakı bütün reklam verənlər eyni şeyi düşünür; "insanlar bunun nə olduğunu başa düşməz, bizim millət hələ o səviyyəyə gəlib çatmayıb".
Etirazım var! Tamamilə qarşıyam!

Radio reklamları hazırda ölkəmizdə ən effektli reklam kanallarından biri hesab olunur. Çünkü "televiziya kanalları son vaxtlar müştəri etibarını itirib və insanlar əsasən avtomobillərdə radio reklamlarına qulaq asırlar, evdar qadınlar da radio dinləyir" məntiqi biraz hakimdir. Radio reklamlarını dinləyirsiniz yəqin ki (o demək deyil ki, sizin maşınınız var və ya siz evdar qadınsınız) , çünkü kifayət qədər çox eşitmə imkanlarımız var. Yaxşı, kimin hansı radio reklamı əzbərdən yadındadır və ya kim hansı reklamı digərlərindən fərqləndirib bəyənir və ya nifrət edir. Mənim şəxsən yoxdur, fərqləndirdiyim reklam. Bütün radio reklamları (az qala səsləndirməni də eyni adamlar etsin) "Azərbaycanda ilk dəfə, ....şirkətindən inanılmaz yenilik,....kişi sənin heç xəbərin vaaaaarrrr" məzmunundadır ki, bunların da inanın heç biri lazım olan mesajı lazım olan insanlara çatdırmaq imkanında deyil. Daha doğrusu sırf bu tip reklamların bəziləri ola bilsin ki, hədəf kütləsi etibarı ilə də məqsədə uyğundur. Amma, ola bilməz ki, bütün insanlar eyni profilli olsun və homogenlik bu qədər yüksək səviyyədə olsun. İnsana elə gəlir ki, biz %100 homogen bir cəmiyyətdə yaşayırıq.

Bu kanalların hamısını ayrı ayrılıqda uzun uzun incələmək əlbətdə ki mümkündür və tənqid ediləsi çox cəhətləri var. Ancaq, onu qeyd edim ki, yenə də əsas tənqid səbəbi bənzərlik, monotonluq və çox üzr istəyərək demək istəyirəm ki, tənbəllik olacaqdır. "Tənbəlliyin nə əlaqəsi var?" deyə soruşa bilərsiniz. Bizim insanlarımız qabiliyyətlidir, ağıllıdir, intellektual səviyyə ümüumiyyətlə çox yüksəkdir, yəni, bizim ölkəmizdə yaradıcı düşüncə məhsulu reklamlar görmə imkanımız var, bizim ölkəmizdə "göz bərəldəcək, dodaq dişlədəcək" marketing strategiyaları düşünəcək, tətbiq edəcək insanlar var. Amma, biz onu hələlik görmürük, çünkü standartları tətbiq etmək və ondan kənara çıxmamaq asandır. Standartlara qaçan insan (çətin problemlərdən asan çıxma məntiqini nəzərdə tutmuram) isə tənbəldir, başını ışlətmir, beynini yormur.

Reklam verənlər isə bütün bunlara yol verən, şərait yaradan insanlardır. Reklam verənin məntiqi ən başda ifadə etdiyim, insanları aşağılama, onları dar düşüncəli görmə üzərində qurulub.
Reklam verənlərin çoxunda belə bir düşüncə var "Alma rəsminin altında alma sözü yazmasaq bizim insanlar bunu başa düşməz"!

Bu yazının davamında "targeting and positioning" mövzusu yazılmalıdır yəqin ki...

Koreada balıq olur, ananas olur, Hyundai olur, Samsung olur...

İşimlə əlaqədar olaraq bir həftə Koreada oldum. Gəzdik, gördük, biraz da öyrəndik. Əvvəla onu deyim ki, birçox şey məni çox təəccübləndirdi. Xüsusən də mədəniyyətləri. Azərbaycan, Türk mədəniyyətinə çox bənzərdir. Xüsusən də insanlararası münasibətlər inanılmaz dərəcədə bənzərdir.

Bizə dedilər ki, burada iki şey görəcəksiniz ; speed (sürət) və hospitality (qonaqpərvərlik). İkisini də gördük. Gülərüzlü, çox sadə, mehriban insanlardır. Evlərinə getmədik, ancaq ev sahibi şirkət çox qonaqpərvər idi. Sürətlərinə isə söz ola bilməz. Çox dəqiq və düzgün işləyirlər. Altı günlük programımızda ləngimə, təxirə salma, gecikmə olmadı.

Şəhərin "arka sokakları"na girmədim, amma bizim gəzib gördüyümüz hər yerdə təmizlik üst səviyyədə idi. Əsas şəhərləri paytaxt Seoul, sənaye şəhəri Busan və Ulsan eyni dərəcədə təmiz və gözəl şəhərlər idi.

Yeməkləri özünüzün də təsəvvür etdiyiniz kimi okean canlılarından hazırlanır əsasən. Ancaq, Mən qizardılmış balıq tapa bilmədim təəssüf ki. elə buna görədir ki, orda olduğum müddətdə cəmi iki nəfər, bizim "orta kök" deyə biləcəyimiz səviyyədə kök insan gördüm.

Orada söhbət etdiyim Özbəkistanlı bir nəfər mənə "Bunların sürətinə, iş rejimlərinə ayaq uydura bilmirəm. Buradan da biraz ona görə ayrılmaq istəyirəm" dedi. O qədər zəhmət olmasa, Kore bu qədər böyüməz, bu qədər inkişaf etməzdi. O Özbək yoldaşın yerində bir Azərbaycanlı da olsa yəqin ki, eyni sözləri deyərdi. Bəlkə də elə bu da bizim Koreaya aşağıdan baxmağımıza səbəb olan faktorlardandır.

Koreada adama elə gəlir ki, Koreanı HYUNDAI tikib, SAMSUNG içərisini elekjtronika ilə təchiz edib. HYUNDAI KIA motors orada çox böyük pay sahibidir. Buralarda heç görmədiymiz Samsung Avtomobilləri də xeyli var. Samsung avtomobilləri haqqında deyəsən mən əvvəllər yazmışdım. Samsung hara, avtomobil hara??? Düzdü!

Məni marketing cəhətdən çox maraqlandıran isə bu oldu; əlimdə fotoaparat heç olmasa Samsun və HYUNDAI-ya aid nə isə maraqlı bir outdoor çalışması görərəm deyə baxırdım. Mən bir dənə də olsun şəklini çəkməyə ehtiyac olan şey görmədim. Həttə normal, pis olmayan bilboard da görmədim. Samsung yenə biraz var idi, HYUNDAI, KIA, DAEWOO, Samsung Cars, SSang YONG və.s-dən maraqlı heç nə görmədim.

HYUNDAI-nin marketing hədəflərindən də xəbərsiz gəlsəm, ümumiyyətlə marketing adına çox az şey görmüş olardım.

Koreada balıq olur, ananas olur, HYUNDAI olur, Samsung olur, KIA olur, LG olur....

"Cinbala"nın az qalsın 3 yaşı tamam olur......

"Cinbala"nın az qalsın 3 yaşı tamam olur, bizimkilər hələ indi oyanıb. Kobud və qisa məzmun budur.

Bakcell yay kampaniyaları haqqında əvvəl yazı yayınlamışdım. Mən reklamın məzmunu və yaradıcılığı ilə əlaqədar şərh yazmışdım, amma heç ağlıma da gəlməmişdi ki, uzun müddətdir yayınlanan reklam Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə zidd olsun. İnsan fikirləşir ki, yəqin zidd olsa əlaqədar rəsmilər indi lazımi tədbir görmüş olardı. Hardan biləsən ki, Milli Televiziya və Radio Şurası yatıb yatıb yayın bətməsinə 20 gün qalmış səs küy salmağa başlayacaq. MTRŞ ilə eyni zamanda "bu fikri dəstəkləyən" Azərbaycan Reklamçılar İttifaqı da öz etirazını bildirib. Biraz da gözləyəydiniz !

Hər bir ölkənin öz qanunları və bu qanunların tətbiqinə nəzarət edən və ya bunlardan məsul olan orqanları var. Reklam haqqında qanun da var. Milli Məclisimiz təsdiq edib. Qanun qəbul olunubsa təkrar dəyişdiriləcəyi günə qədər qeydsiz şərtsiz tətbiq olunmalıdır. Qanun pozuntusunun birinci səbəbkarı Bakcell "Cinbala" reklamını çəkən agentlikdir və məsuldur. Digər tərəfdən TV kanalları yayınlarına nəzarət edən MTRŞ pozuntunun əslində dolayısı ilə məsuliyyətini daşımalıdır. "Daşımalıdır" deyirəm, çünkü bu "ölüm hadisəsinin üstünü bilərək 3 il gec açmaq" deməkdir. Yəni məsuliyyət var!

"Bakcell özü də bu reklamın başqa reklamla dəyişdirilməsində maraqlı olmalıdır" deyib MTRŞ sədri Nuşirəvan Məhərrəmli. Bu sözlərin müəllifi bilməlidir ki, haqqında danışdığı məsələ Azərbaycan Respublikası qanununun pozuntusudur, yəni bunun haqqında tədbir görülməsi "istəyə" görə dəyişməməlidir. Bakcell dəyişdirmək istəməsə necə olacaq?

Məsələ uşaq hüquqları çərçivəsində müzakirə olunub. Mən sadəcə olaraq onu başa düşə bilmədim ki, əgər bu Azərbaycan Respublikası daxili qanunlarına ziddirsə, bunu Uşaq Hüquqları Konvesiyası ilə izah etməyə çalışmağın məntiqi və manası nədir?

Əslində burada heçbir uşaq hüququnun pozuntusundan sçhbət getməməlidir. Uşaqların reklamlarda istifadə olunması və hətda reklamlarda birbaşa uşaqların hədəf kütlə olaraq seçilməsi dünaynın birçox ölkəsində qadağandır. Bu qadaöanın əsas səbəbi isə onların sərbəst qərar verə bilmək iqtidarında olmadıqları və nəyin zərərli, nəyin zərərsiz olduğunu başa düşməmələridir. Onların yerinə qərar verən valideynlərdir. Uşaqlar reklamların təsirində qalaraq valideynlərini onlara hərgün "Kinders" almağa məcbur etməsinlər deyə belə qanun qəbul olunur. Uşaq əməyi ilə məsləyə izah etməyə çalışmağın indi vaxtı deyil. Əlbətdə ki, onun da bğyük müzakirə objekti olması vacibdir. Amma, mən indi bir məsələ müzakirə olunmalıdır; qanunvericiliyi pozanlara qarşı hansı tədbir həyata keçirilir?