Şexsiyyetsiz Marka ile Şexsiyyetsiz Kişi arasında ferq var mı?

Bu sehife açılan kimi sol yan terefde “Bu blog...” deye başlayan bir yazı var. Orada da gösterildiyi kimi, burada yazılan yazılar çox sade dile yazılır.

Şexsiyyetsiz kişi: Xalq arasında birisi haqqında “Çox Şexsiyyetsiz adamdır!” deyilir bezen. Bu şesxiyyetsiz adam, ne olduğu belli olmayan, hansı eqidenin sahibi olduğu bilinmeyen, etrafdaki insanlara qarşı lüzümsüz davranışlar sergileyen, özünün insan olaraq seviyyesini düşürecek fealiyyetler gösteren insan, menalarında işledilir esasen.

Şexsiyyetsiz Marka: Evvelce Marka Şexsiyyeti (Brand Personality- English; Marka Kişiliği-Türkçe) nedir? sualına cavab verek. (Men D. Aakerin konseptine toxunmayacam bu yazıda. Çünkü, helelik en sade dilde meselenin neden behs ettiyinden danışmağın daha faydalı olacağına inanıram). Marka şexsiyyeti, insanların her hansı bir marka haqqında tesevvürlerinde formalaşdırdıqları bütöv bir imicdir. Marka şexsiyyeti, bir markanın “insan” olaraq tesviridir. Marka şexsiyyeti, insanların her hansı bir markaya ruh qazandırması, onu semimiyet, etibarlılıq, sevimlilik, ciddiyet, yenilikci ve.s yönleri ile ele alıb, deyerlendirmesidir.

Qapıdan içeri giren bir markanın aniden çevrilib insan olduğunu düşünün. Tesevvür edin ki, Audi insan olub, gelir sizin evinize qonaq (öz üreyimden keçeni yazıram..). Sizce nece insan olar Audi insan olsa? Mence, ciddi ve düzgün geyinmiş, tünd reng kostyum, qalstuk ve.s ile özüne esl “İŞ ADAMI” görüntüsü vermiş, biraz hündürboy, qırx yaşlarında bir kişi olar Audi, insan olsa. Burada bir şeyi de yaddan çıxarmayaq ki, menim yazdığımı esasen modeller olaraq ayırmaq daha düzgün olardı, çünkü AUDİ R8-i heçcür menim kriteriyalarımın içine yerleşdire bilmezsiniz. Çetin olar.

Klassik reqabete keçek! Coca-Cola Pepsiye qarşı !!!
Coca-Cola, muhafizekar, orta yaşlı (belke de biraz daha çox), aileye ehemiyyet veren, “dede-baba qaydalarla” hereket eden, biraz daha semimi, sevgi ve saygı ifade eden bir markadır.
Pepsi, genc, yenilikci, enerjili, aktif heyat yaşayanları ifade eden bir markadır.

Yuxarıda yazdığım nümuneler klassik nümuneler idi. İndi keçirem Azerbaycana.
Bizim ölkemizde de son vaxlar, marketing, marka, markalaşma, müşteri, müşteri memnuniyeti, müşteri xidmetleri, reklam, PR ve.s çox müzakire olunmağa başlayıb. Bütün bunların müzakire olunduğu çerçive içerisinde helelik Marka Şexsiyyeti (Brand Personality) müzakireye açılmayıb. Men açıram. Amma, teessüf ki, özüm Azerbaycanda olmadığım üçün müzakireye açdığım mövzuları her terefe çatdıra bilmirem.

Azerbaycanda en çox bilinen ve en çox tercih edilen markalar haqqında indiye qeder apardığım müşahideler, insanlardan duyduğum sözler ve şexsen özümün fikirlerimden ibaret bir deyerlendirme yazım;

BP: Azerbaycan şirketi olmadığını hamınız bilirsiniz. Böyük Britaniya kökenli neft şirketidir. İnsanların en nifret etdikleri şirket deye bilerem. Cemiyyeti talayan, soyan, servet dağıdan, işğlaçı ve istismarçı bir imice sahibdir. Qapıdan içeri insan şeklinde girse nece insanolar? Deye soruşsam yeqin ki, “George Bush şeklinde” deyersiniz.

Azercell: Yene xarici sermaye ile qurulan şirketdir. Amma, sevilmir deye bilmerem. Abonentinin çoxluğunu monopolcu olaraq yaxşı istifade edirdi. Yenilikci, bahalı, Bakcelle nezeren daha prestijli bir markadır. İnsanların dostu, vetenperver bir imic formalaşdırmağa çalışırdı bir iki il evvel. İndi tam emin deyilem ne etmek istediklerinden. Menim gözümde, herşeyi sırf maddi yönden düşünen, dostluğu ve semimiyeti deyil insanlardan ne yolla olursa olsun daha çox pul çıxartmaq isteyn bir şirketdir.

Azersun holding:Heç müzakireye de gerek yoxdur.

Mercedes: Pullu, biraz yekeqarın, yekexana, özünden razı, özünü hamıdan ağıllı sayan, çox da tehsili, savadı olmayan bir kişidir mence Mercedes. Xüsusen de Azerbaycanda. Belke de dünyanın hansısa bir ölkesinde tamamen ferqli bir imice sahibdir (Türkiyede de men yazdığım kimi deyil), amma şexsen menim gözümde bu heç tereddütsüz beledir.

BMW: Kişilerin yeni moda prestiji. Mercedes sürenlerden daha ağıllıyam deyenlerin markasıdır. Eslinde, Mercedesden bezenlerin markası deye bilerem. Ne olursa olsun BMW daha aktif, prestijli, daha zövq ve eylenceli hayat süren birisini xatırladır mene. Ölkede özlerini marketing fealiyyetlerinde men bunu görmemişdim. Amma, yeqin ki menden sonra çox şeyler deyişib.

Yuxarıdakı nümunelerden yola çıxaraq deye bilerik ki, şexsiyyetsiz marka ele şexsiyyetsiz kişi kimi bir şeydir, çünkü onun da "ne olduğu", "kim olduğu" müeyyen deyil. Yadınıza düşürse Nissan Maxima "Sanballı kişiler Üçün" deyib girmişdi bazar, özü de uğurlu olmuşdu bu kampaniya. Azerbaycan avtomobil bazarında bu herhalda en uğurlu reklam kampaniyası idi. Maxima, "sanballı kişi" olaraq hele de çoxlarının ağlında qalır.

Markanıza şexsiyyet qazandırmasanız, şexsiyyetsiz insanlar kimi heç vaxt sevilmeyecek ve herkes ölüb getmesini dört gözle gözleyecek. Sizden başqa!


İndi de biraz MotoGP Istanbul haqqında"Türkçe".

Getmişdim MotoGP Istanbul yarışına. Televizordan izleyende çox xoşuma gelirdi. Ancaq, indi tam olaraq anladım ki, MotoGP böyük bir zövqdür ve televizorda men o eylence ve kefin heç minde birini de ala bilmirem. Yarış, istediyim neticelerle bitmedi. Rossi yeqin ki, İstanbul Parka (İstanbulda Formula1 ve MotoGP yarışlarının keçirildiyi yerin adıdır) nifret edir (çünkü, İstanbulda en böyük uğuru sonuncu yarışa birinci sırad başlama imaknını qazanması olub). Yarış haqqında oxumusunuz. Men indi Türkçe biraz teşkilat haqqında yazım.

MotoGP yarışlarının birgün Azerbaycan’da gerçekleşmesini çok isterim. Ama, olmayacağını da biliyorum. İnanmıyorum daha doğrusu. Türkiye’nin bu organizasyona ev sahipliği yapması gerçekten guru verici. Ama, böyle giderse işler zora girebilir. Şimdilik devlet destek olsa bile seyirci olmazsa, yarış da olmaz. Seyirci bulunur. Ama, düzgün bir bilgilendirme ve doğru bir organizasyon yapılırsa. Bir Beşiktaş-Fenerbahçe derbisinin haftalar önce tartışılmaya açıldığı ülkede, MotoGP’nin yarıştan bir hafta önce küçük karelerde yer alması tabii ki, olumsuz değerlendirmeye açıktır. İnsanların merakını uyandıracak, onları zorluklara katlanmak pahasına dahi olsa Parka götürecek bir ilginin, merakın, isteğin oluşturulması lazım. Ben ilk gidişimde bir hayli zorluk çektim. Ama, aldığım zevk o kadar büyük ki....Yazarak anlatamam.

İBB şehrin bir kaç noktasından otobüsler kaldırdı. Ama, ya benim kafamın çok karışık olması, ya da gerçekten insanlara bunun doğru biçimde ulaştırılmaması sebebiyle, bundan habersiz bir hayli insanın var olduğu Cumartesi ortaya çıktı.
İnşallah, gelecekte “sevgili” İstanbulda, bu güzel yarışı tekrar seyretmek nasip olur.
(Bir de VIP bilet de olsa ::)))

Not1: Arkadaşlar, hız ve tehlike TV’de gördüğümüz gibi değil !!!
Not2: Michelin Lastiklerine o kadar kızgınım ki!!! Rossi show'u izleyemedik Michelin yüzünden!

Avtomobil İstehsalı

Bir hefte evvel getmişdim Hyundai Assan Avtomobil istehsal zavoduna. İstehsal xettini görmek, sözün esl menasında 0km avtomobilleri görmek çox ela idi.
Uzun uzun bunun haqqında yazmaq istemirem. Ama, diqqetimi çekenler haqqında yazım;
-Zavod çox temiz idi. Tertemiz. Men bu qeder temizlik gözlemirdim.

-Bize avtomobillerin hazırlanacağı materiallara el vurmamağımızı xahiş ettiler, çünkü elimizdeki duz paslanmaya sebeb ola bilerdi.

-Avtomobillerin renglendiyi bölmeye heç kimi buraxmadılar. Kimyasal herhansı bir iy reng keyfiyetini aşağı salırmış. Üzerinde parfum, saçında jele varsa içeri gire bilmezsen. Hessassiyete bax !!!

-“Bu zavod yarı avtomatlaşdırılmış zavoddur” dediler, ancaq “Tam avtomatlaşdırılmış” demek olardı. Çünki, insanlar da “avtomatlaşıblar” artıq. Tesevvür edin, 6 saat 2 kv metr yerde durub qabağına gelen avtomobil gövdesine bir bolt bağlayırsan.

WOMM’u attım kenara, keçdim TÜRKLERE!!!

Hansı Türklere? Bizim Türklere; Türkiye Türkleri, Azerbaycan Türkleri. Bes niye Qazax, Qırğız, Türkmen ve.s yoxdu? Çünkü, bu ikisi haqqında, az da olsa bilirem ve menim derdim bunlarladır. Digerleri başaların salıb aşağı işleri ile meşğuldurlar, alemi bir birine qatan, işleri korlayan bu ikisidir.

Bir ölkenin imicinin formalaşmasında ölke iqtisadiyyatının, insanlarının, siyasi veziyyetinin, texnolojik inkişaf seviyesinin ve.s çox tesiri vardır. Bir de markalarının tesiri vardır ki, bu başlı başına bir diplom mövzusudur.

Men bugün esasen meni narahat eden Türkiye ve Azerbaycan vetendaşlarının ölkelerinin imiclerine vurduqları ziyandan behs edecem.

Azerbaycandan Türkiye ve dünyanın başqa yerlerine çalışmağa geden insanlar daha çox elmsiz işçi tebeqedir ki, bu insanlar da ölkelerinin imici haqqında çox da hessas deyiler. İster Rusiya bazarında, ister Türkiye bazarında bizimkilerin özlerini yaxşı göstermemeleri Azerbaycanın imicine zerbe vurur. Bu mövzunu uzatmaq istemirem, amma tesevvür edin ki, bir aralar Lalelide bezi dükkanların qabağında “Rusca bilen eleman aranıyor” yazısının altına bir de “Azeri olmasın” elavesi de edilirmiş. Bunun sebebi de hamınıza melumdur. Bizde biraz “şar üfürüb uçurmaq” geniş yayılıb. Yağmasaq da guruldayırıq ve alçaq dağları sanki biz yaratmışıq kimi bir havamız var. Bu havamızı boşaldsaq, özümüzü “ne cür olur olsun göze girim” psixologiyasından qurtarsaq ela olacaq.

Türkiye vetendaşları da bizim vetendaşlar kimi. İki yay Qazaxstanda oldum. Bir defe mene “A ty Turok?” (Sen Türk müsün?) sözünü ele dediler ki, az qalsın “Neeeet, ya ni Turok” (Yox, men Türk deyilem) demişdim. Yaxşı ki, tez özümü toplayıb meseleni açdım ve Türklerin onun düşündüyü kimi olmadığını, eslinde hamımızın Türk olduğumuzu, bir neçe insana göre bütün bir dövlet, millet, xalq haqqında menfi düşünmenin yanlış olduğu haqqında danışdıq. Esas odur ki, razılaşdıq.

Bir veya bir neçe fakta dayanaraq (çox vaxt mentiqli bir esası da olmur) ölkeler ve xalqlar haqqında fikirlerin formalaşması çox yaygın hadisedir. Men demirem ki, bu hemişe beledir. Meselen, Türk iş adamları haqqında menfi düşünceler sadalananda ilk sırada “istismarçı” sözü gelir ki, bunun bir esası var. Türkiyeli iş adamları Azerbaycan, Qazaxstan, Türkmenistan kimi daha kiçik ölke insanlarını da çox vaxt kiçik görür ve heqiqi menada istismar edirler. Bir de unudurlar ki, bu ölkelerde Türkiyede olan “Patronluq sistemi” yoxdur veya çox az seviyededir. Bunu, öyrenmeleri ve olduqları ölkenin medeniyeti, iş kültürü, yazılmayan qayda-qanunları haqqında melumatlı olmaları lazımdır ki, çalışanları ile problem yaşamasınlar.

Bundan evvel ağızdan ağza marketing haqqında yazmışdım. Bax bu mövzuda ağızdan ağza marketing inanılmaz derecede tesirlidir. Milyon dolarlar xerclenir ölke imici reklamları üçün, ancaq bir Azerbaycanlının İstanbulda yediyi şokoladın kağızını yere atması her şeyi alt üst edir.

Bu mövzu haqqında o qeder geniş yazmaq olar ki….Ancaq, hessas ve biraz da tehlükeli mövzudur. Bir balaca sehv yazsam, alem qarışar birbirine. Kaş ölkeden kenara çıxanda hessasiyetimizi daha da artırsaq. Hessas olsaq deyil haaaa, “hessasiyetimizi biraz daha artırsaq”!!!

Razıyam, amma.....

Neçe gündür vaxt çatışmazlığına göre bloga yeni yazı yaza bilmirdim. axır ki, bugün yazmaq üçün vaxt tapdım. Vaxt ile birlikde tebii ki, müzakire etmeye mövzu da tapdım. George Silvermanın "Ağızdan Ağıza Marketing" (Word Of Mouth Marketing") kitabını oxumağa başlayandan sonra bu mövzuda yazmağa qerar verdim. Evvela onu deyim ki, evveller heç Marketing haqqında oxumamış olsaydım veya Reklam, Xalqal Elaqeler, Ferdi satış, Birebir Marketing haqqında heç bilgim olmasaydı bu kitabı oxuduqdan sonra Marketing deyilen elmin ele "Ağızdan Ağıza" olduğunu fikirleşerdim.

Sade şekilde desek; İnsanların alıb istifade etdikleri veya her hansı bir şekilde sınadıqları mal veya xidmet haqqında etrafındakı insanlara behs etmesine ağızdan ağıza Marketing deyilir.
Ye'ni men, özüme aldığım bir ayaqqabı markasını dostuma da terifleyirem, o da bundan xeberdar olur. Alır veya almır- bu başqa meseledir.

G. Silvermana gore bir markanın veya markaya aid olan herhansı bir malın bazarda uğurlu olması ve müşteriler terefinden tanınması üçün mütleq ve mütleq insanların bu mal veya marka haqqında etrafındakılara danışması lazımdır. Tebii ki, Silverman orasını da qeyd edir ki, insanların sizin mehsullarınız haqqında danışması üçün danışılmağa deyer mehsulun olması lazımdır. WOMM(Word Of Mouth Marketing-Ağızdan Ağıza marketing) doğurdan da çox güclü "silah"dır ve men bu fikirle tamamen razılaşıram. Xüsusen de Azerbaycanda!!!

Bizimkiler bir şey alanda onu bütün tanıdıqlarına gösterirler, pis olsa da "yaxşı" deyir hetta bezileri.Çünkü, bizim milletde özününküne pis deme adeti yoxdu. Bize WOMM özünü inanılmaz derecede çox hiss etdirdiyini görmek üçün şeherdeki Mercedes ve BMW sürenlerin de hem sayına, hem de "formasına" baxın.

Niye ağızdan ağıza Marketing çox tesirlidir? Men bildiklerimi yazıram, amma bilmediklerim de var yeqin ki, onları da siz elave edersiniz;
1- Daha çox yaxın etrafdan melumat alınır. Yaxınlara ise e'tibar daha çoxdur
2- Esasen tecrübelere esasen haqqında fikir bildirilir. Ye'ni, men geyindiyim ayaqqabıdan danışıram, marketlerde gördüyümden deyil.
3- Daha çox almağa qerar veren müşterilere xitab edir. Ye'ni, men onsuz da qerar vermişem ki ayaqqabı alım. Ancaq, deqiqleşdire bilmirem A markasını mı, yoxsa B markasını mı alım? Bir dostum da mene deyir ki, men A almışam yaxşı deyil, sen B al. Men de gedirem B alıram.

Yuxarıdakıları da G.Silvermana esaslanaraq yazmışam. Yene, silverman Marketingin en optimal qiymete, en sıx aralıqla, en tez zamanda, en çox müşteriye mal satmaq üçün (arada hansısa "en"i yemiş olabilerem) var olduğunu qeyd ederek yazır ki, bütün bu sayılan enleri de heyata keçirmek üçün qerar verme prosesini qısaltmaq lazımdır. Qerara verme prosesi müşterinin ehtiyacı hiss etmesinden, satın almasına qeder olan prosesdir. Ye'ni, men susadığımı hiss edirem. Susuzluqdan yanıram. Üreyim de buz kimi sade su isteyir. Amma, bundan elave 10-15 çeşidde başqa içecek növü var. Üreyim sade su istediyine göre pulumu verib sade su alıram. Sade suyun da 5-6 ferqli markası varsa o markaları da deyerlenirirem. Ondan sonra en çox etibar elediyim marka hansıdırsa onu alıram. Ancaq, men sade olsun deye "sade" su seçdim. Yoxsa, gerek men gedib bir dostumdan soruşaydım, interenete girib baxaydım ve.s

Bax bele olan veziyyetde Silverman deyir ki, müşterinin qerar verme prosesini, qerar vermek üçün serf etdiyi vaxtı qısaltmaq lazımdır. İnformasiya bolluğununheddinden artıq çox olduğu bu dövrde insanların en asan ve az vaxt içerisinde müraciet etdikleri informasiya menbeyi etrafımızda etibar etdiyimiz insanlardır, Silvermana göre. Ye'ni ki, men özüme bir avtomobil almaq isteyiremse İnternete girb baxmaqdansa, gezetlere baxmaqdansa, test sürüşleri neticelerine baxmaqdansa ve.s bir etrafımdakı dost tanışa soruşuram "Ay qardaş, ay emioğlu men ne alım?" Onlar da mene deyir ki, "En yaxşısı Mercedesdi. İkinci el Mercedesler de doludu bazarda ged al". Men de alıram.
Belke de bezi insanlar üçün bu doğurdan da beledir, ancaq inanın hamı üçün bele deyil. Men niye "hamı" sözünü vurğuladım? Çünkü, fanatik WOMM terefdarlarına göre az qala hamı ele ondan bundan eşidib nese alır.

Marketing eslinde müşterilerle firma arasında komunikasiyadır. F. Kotler kitabında Reklam (Advertising), Birebir Marketing (Direct Marketing), Ferdi satış (Personal selling), Xalqla Elaqeler (Public relations), Satış Teşfiqleri (sales promotions) olaraq beş esas komunikasiya vasitesinden behs edir. Bunların her biri haqqında bu silsileden olan yazılarımda davam edecem. Ancaq, qısa da olsa onu qeyd edim ki, bütün yuxarıda sadalanan esas vasiteleri tamamile bir kenara qoyub WOMMun başına fırlanmaq bezi uğursuzluqlara getirib çıxardar. Selim Tuncer bey bu mövzu ile elaqeli yazmış olduğu meqalesinde reklamın rolu baresinde çox gözel şerh verib. Oxumağınız meslehetlidir.

Bu yazını Selim beyin meqalesinde oxuduğum ve beyendiyim “Kontrollu komunikasiya olmadan, marka etibarını istenilen seviyyeye çekmek mümkün deyil.” (Jeremy Bullmore)fikri ile tamamlayıram ki, hansı fikirde olduğum da deqiqleşsin. Bu silsileden yazılar davam edecek! Siz cib telefonu almaq isteyende hansı informasiya menbelerine müraciet edirsiniz;internet, dost-tanış ve.s